Uit de maandbrief plastic plastic

Denominatie:
 doopsgezind,
 remonstrant,
 vrijzinnig.


 
 
 
 

Door goede Machten trouw en stil omgeven.

December 2020 de stille tijd voor kerst. 76 Jaar geleden stonden de geallieerden aan de grenzen van het Duitse rijk; in de Ardennen en in het Hurtgenwald werd hard gevochten. In een cel in de Prinz Albrecht Strasse 8,  het hoofdkwartier van de Gestapo in Berlijn zat een jonge theoloog samen met 5 anderen uit de kring om admiraal Canaris als persoonlijke gevangene van Adolf Hitler. Zij werden verdacht betrokken te zijn bij de aanslag op Hitler in juli 1944, alhoewel zij al sinds 5 april 1943 vast zaten in Berlijn-Tegel. Verscharfte Verhore? waren aan de orde van de dag.

Dietrich Bonhoeffer kreeg op 19 december 1944 gelegenheid een brief te sturen aan zijn verloofde. Daarin ook het handgeschreven gedicht Von guten Machten treu und still umgeben, dat een diepe indruk op mij gemaakt heeft. Vooral ook door de flagrante tegenspraak met de situatie waarin hij zich bevond. Hij zat gevangen, uitgeleverd aan zijn martelaars, onzeker over zijn toekomst en, hoorbaar vanuit zijn cel, de permanente bomaanvallen van de geallieerden op het centrum van Berlijn. Niemand en niets daarvan heeft hij genoemd. Hij sprak in zijn brief over die goede Machten die voor hem hebben gezorgd. Toch wist hij dat zijn einde dichtbij was en een bittere kelk nog op hem wachtte. Maar hij was er van overtuigd dat hij niet dieper zou vallen dan in Gods handen en dat er een nieuwe dag zou komen.

De geschiedenis van Dietrich Bonhoeffer was in december 1944 nog niet aan het einde. Nadat het hoofdkwartier van de Gestapo was gebombardeerd, werd hij op 7 februari 1945 overgebracht naar  concentratiecamp Buchenwald bij Weimar en begin april 1945 naar kamp Flossenberg. Hij heeft waarschijnlijk al die tijd geweten dat het niet meer lang zou duren. Aan een Britse medegevangene vroeg hij een boodschap door te geven aan de Engelse bisschop George Bell, die hij in het geheim in Zweden had getroffen:

Sagen Sie ihm, dass dies fur mich das Ende, aber auch der Anfang ist. Mit ihm glaube ich an das Prinzip unserer universellen christlichen Bruderlichkeit, die uber alle nationalen Interessen hinausgeht, und dass unser Sieg sicher ist. Sagen Sie ihm auch, dass ich seine Worte bei unserem letzten Treffen nie vergessen habe.

Op 8 april werd Dietrich Bonhoeffer ten dood veroordeeld en op 9 april 1945 samen met 4 anderen opgehangen. Alle slachtoffers van deze moordpartij werden ontkleed en naakt opgehangen. De delinquenten werden meerdere malen tijdens de procedure gereanimeerd en opnieuw opgehangen om hun doodstrijd te verlengen. Het duurde in totaal bijna 6 uur voordat het voor hen allen over was. De SS-rechter Walter Huppenkothen werd na de oorlog niet veroordeeld voor de moord aan Dietrich Bonhoeffer. Wel kreeg hij zeven en een half jaar celstraf omdat hij het doodsvonnis niet had laten bevestigen door een hogere instantie en omdat hij door het ophangen in ontkleedde toestand de menselijke waardigheid had geschonden. 

Er was natuurlijk ook veel kritiek op de theoloog, die in het verzet ging en de aanslag op Hitler heeft gesteund. Zeker de jaren ?50 en ?60 waren bijzonder moeilijk voor de familie Bonhoeffer. Het ?doodvonnis? bleef gehandhaafd tot 1998. Pas toen werd het vonnis onrechtmatig verklaard. Volgends de Duitse GEMA, die de auteursrechten beheerd, bestaan er in totaal meer dan 70 melodieen bij dit gedicht. Mijn voorkeur gaat uit naar de versie van Siegfried Fietz, die wij hopelijk deze maand nog in de Hut kunnen beluisteren. 

                                                                       Wilfried Goedeker